Phân biệt hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng

Đau bụng kéo dài, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón là những triệu chứng khiến nhiều người nghĩ ngay đến viêm đại tràng. Tuy nhiên, trên thực tế, đây cũng là những biểu hiện rất phổ biến của hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome – IBS).Do có nhiều triệu chứng tương đồng, không ít người tự chẩn đoán hoặc điều trị theo kinh nghiệm mà chưa xác định đúng nguyên nhân.
Vậy hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng khác nhau như thế nào?
Làm sao để nhận biết đúng và khi nào cần đến cơ sở y tế để được thăm khám?
Trong bài viết này, Dược Phẩm Minh Tiến sẽ giúp bạn hiểu rõ điểm giống và khác nhau giữa hai tình trạng này, đồng thời cung cấp những thông tin khoa học về chẩn đoán và hướng kiểm soát phù hợp.

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là gì?

Hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome – IBS) là một rối loạn tương tác não – ruột (Disorder of Gut-Brain Interaction), đặc trưng bởi tình trạng đau bụng tái diễn kết hợp với thay đổi thói quen đại tiện như tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai.
Khác với nhiều bệnh lý tiêu hóa khác, IBS không gây viêm, loét hay tổn thương cấu trúc của đại tràng. Khi nội soi hoặc thực hiện các xét nghiệm hình ảnh, niêm mạc ruột của người bệnh thường không có tổn thương đặc hiệu.
Nguyên nhân của IBS hiện vẫn chưa được xác định hoàn toàn, nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố như:
-Rối loạn trục não – ruột.
-Tăng nhạy cảm của ruột với các kích thích.
-Rối loạn nhu động ruột.
-Thay đổi hệ vi sinh đường ruột.
-Căng thẳng, lo âu kéo dài.
-Hội chứng ruột kích thích sau nhiễm khuẩn.

IBS được chia thành bốn thể chính:
-IBS-C: Táo bón là triệu chứng nổi bật.
-IBS-D: Tiêu chảy là triệu chứng nổi bật.
-IBS-M: Xen kẽ tiêu chảy và táo bón.
-IBS-U: Không thuộc các nhóm trên.

Mặc dù không làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng hay gây tổn thương thực thể, IBS vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.

Để hiểu rõ hơn về hội chứng ruột kích thích,bạn đọc có thể tham khảo bài viết: Hội chứng ruột kích thích: Dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân và cách kiểm soát

Viêm đại tràng là gì?

Viêm đại tràng là tình trạng niêm mạc đại tràng bị viêm, có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau như nhiễm khuẩn, nhiễm ký sinh trùng, bệnh viêm ruột mạn tính (Inflammatory Bowel Disease – IBD), thiếu máu cục bộ hoặc tác dụng không mong muốn của một số thuốc.

Không giống IBS, viêm đại tràng là một tổn thương thực thể. Khi nội soi đại tràng, bác sĩ có thể quan sát thấy các dấu hiệu như:
-Niêm mạc sung huyết.
-Phù nề.
-Xung huyết mao mạch.
-Loét.
-Chảy máu.
-Tổn thương lan tỏa hoặc khu trú tùy nguyên nhân.

Các triệu chứng thường gặp của viêm đại tràng gồm:
-Đau bụng.
-Tiêu chảy kéo dài.
-Có thể có máu hoặc chất nhầy trong phân.
-Sốt (đặc biệt trong viêm do nhiễm trùng hoặc đợt cấp của bệnh viêm ruột).
-Mệt mỏi.
-Sụt cân ở một số trường hợp.
Một số dạng viêm đại tràng thường gặp gồm:
-Viêm đại tràng nhiễm khuẩn.
-Viêm loét đại trực tràng.
-Bệnh Crohn có tổn thương đại tràng.
-Viêm đại tràng do thiếu máu cục bộ.
-Viêm đại tràng vi thể.
-Viêm đại tràng do thuốc.
Mỗi loại có cơ chế bệnh sinh, mức độ nguy hiểm và hướng điều trị khác nhau.

Hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng khác nhau như thế nào?

Hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng có điểm gì giống nhau?

Mặc dù là hai tình trạng bệnh lý khác nhau, hội chứng ruột kích thích (IBS) và viêm đại tràng có nhiều biểu hiện lâm sàng tương tự, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn nếu chỉ dựa vào triệu chứng.
Ở cả hai tình trạng này, người bệnh đều có thể gặp:
-Đau bụng.
-Đầy hơi.
-Chướng bụng.
-Tiêu chảy.
-Táo bón.
-Rối loạn đại tiện.
-Cảm giác đi ngoài chưa hết.
-Ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Chính vì những điểm giống nhau này mà nhiều người tự cho rằng mình bị “viêm đại tràng” khi thực tế lại mắc hội chứng ruột kích thích hoặc ngược lại.

Bảng so sánh hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng

Khi nào nên đi khám để phân biệt hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng?

Không phải mọi trường hợp đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa đều là dấu hiệu của hội chứng ruột kích thích hay viêm đại tràng. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo dưới đây, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xác định nguyên nhân.

Các dấu hiệu cần đi khám sớm
Đau bụng kéo dài hoặc ngày càng dữ dội.
Tiêu chảy kéo dài trên vài tuần.
Đi ngoài ra máu hoặc phân màu đen.
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
Sốt kéo dài.
Thiếu máu.
Tiêu chảy làm thức giấc vào ban đêm.
Gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, bệnh Crohn hoặc viêm loét đại trực tràng.

Các dấu hiệu này không khẳng định người bệnh mắc viêm đại tràng, nhưng có thể gợi ý những bệnh lý cần được chẩn đoán và điều trị sớm.

Bác sĩ sẽ chẩn đoán như thế nào?

Để phân biệt hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng, bác sĩ sẽ kết hợp khai thác triệu chứng, khám lâm sàng và chỉ định một số xét nghiệm khi cần.
Khai thác bệnh sử
Bác sĩ có thể hỏi về:
-Thời điểm bắt đầu xuất hiện triệu chứng.
-Đặc điểm đau bụng.
-Tần suất đi đại tiện.
-Hình dạng phân.
-Chế độ ăn uống.
-Tiền sử dùng thuốc.
-Tiền sử gia đình mắc bệnh tiêu hóa.
-Khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ đánh giá:
-Vị trí đau bụng.
-Dấu hiệu mất nước.
-Tình trạng thiếu máu.
-Cân nặng.
-Các dấu hiệu toàn thân khác.
-Xét nghiệm

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:
-Xét nghiệm máu.
-Xét nghiệm phân.
-Định lượng Calprotectin trong phân (khi cần phân biệt với bệnh viêm ruột).
-Nội soi đại trực tràng.
-Sinh thiết nếu nghi ngờ tổn thương viêm hoặc bệnh lý khác.
Đối với người nghi ngờ mắc IBS nhưng không có dấu hiệu cảnh báo, bác sĩ có thể chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn Rome IV mà không cần thực hiện nhiều xét nghiệm.

Điều trị hội chứng ruột kích thích và viêm đại tràng có giống nhau không?

Câu trả lời là không.
Mặc dù có nhiều triệu chứng tương tự, hai bệnh có cơ chế khác nhau nên phương pháp điều trị cũng khác nhau.

Điều trị hội chứng ruột kích thích

Mục tiêu điều trị là:
-Giảm đau bụng.
-Cải thiện rối loạn đại tiện.
-Giảm đầy hơi.
-Nâng cao chất lượng cuộc sống.
Các biện pháp thường được áp dụng gồm:
-Điều chỉnh chế độ ăn.
-Áp dụng chế độ ăn Low FODMAP khi phù hợp.
-Quản lý căng thẳng.
-Tăng cường vận động.
-Sử dụng thuốc theo triệu chứng và chỉ định của bác sĩ.

Điều trị viêm đại tràng

Tùy nguyên nhân gây viêm, bác sĩ có thể chỉ định:
-Kháng sinh (nếu do nhiễm khuẩn và có chỉ định).
-Thuốc chống viêm.
-Thuốc ức chế miễn dịch.
-Thuốc sinh học trong một số trường hợp bệnh viêm ruột.
-Điều trị hỗ trợ.
-Phẫu thuật ở những trường hợp đặc biệt.
Do đó, người bệnh không nên tự áp dụng phác đồ điều trị viêm đại tràng khi chưa được chẩn đoán chính xác, vì có thể không phù hợp với tình trạng của mình.

Câu hỏi thường gặp

1. Hội chứng ruột kích thích có phải là viêm đại tràng không?

Không. Hội chứng ruột kích thích là rối loạn chức năng của đường tiêu hóa, trong khi viêm đại tràng là tình trạng có tổn thương viêm tại niêm mạc đại tràng. Hai bệnh có triệu chứng tương tự nhưng nguyên nhân và phương pháp điều trị khác nhau.

2. Người bị IBS có cần nội soi đại tràng không?

Không phải mọi trường hợp đều cần nội soi. Bác sĩ sẽ chỉ định khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc cần loại trừ các bệnh lý khác.

3. Viêm đại tràng có thể tự khỏi không?

Một số trường hợp viêm đại tràng do nhiễm khuẩn nhẹ có thể cải thiện sau khi loại bỏ nguyên nhân và điều trị phù hợp. Tuy nhiên, các bệnh viêm ruột mạn tính như viêm loét đại trực tràng hoặc bệnh Crohn thường cần được theo dõi và điều trị lâu dài.

4. Người bị hội chứng ruột kích thích có nên tự dùng thuốc?

Không nên tự ý sử dụng thuốc kéo dài hoặc dùng theo kinh nghiệm của người khác. Người bệnh nên được bác sĩ đánh giá để xác định đúng thể bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Tài liệu tham khảo
Lacy BE, Pimentel M, Brenner DM, et al. ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome. American Journal of Gastroenterology. 2021;116(1):17–44. DOI: 10.14309/AJG.0000000000001036.
Drossman DA, Hasler WL. Rome IV – Functional Gastrointestinal Disorders: Disorders of Gut-Brain Interaction. Gastroenterology. 2016.
Crohn’s & Colitis Foundation. Ulcerative Colitis & Crohn’s Disease Educational Resources.
MSD Manual Professional Edition. Overview of Colitis.